Zakażenie wirusem RSV

Epidemiologia

Wirus RSV jest jedną z najczęstszych przyczyn wywołujących zakażenia dróg oddechowych u niemowląt i dzieci. Do zakażenia dochodzi u niemal wszystkich dzieci przed ukończeniem drugiego roku życia. Ocenia się, że każdego roku ponowne infekcje RSV występują nawet u 50% dzieci. RSV jest uznany za najczęstszą infekcję wirusową odpowiedzialną za zgony dzieci poniżej 5 roku życia. Prawie 50% hospitalizacji z powodu zapalenia oskrzelików i 25% z powodu zapalenia płuc wywołanych jest wirusem RSV. Zdecydowana większość dzieci wymagających leczenia szpitalnego w pierwszych 6 miesiącach życia z powodu RSV to wcześniaki. Część zakażonych pacjentów ujawnia objawy ciężkiej niewydolności oddechowej wymagającej leczenia sztuczną wentylacją w oddziałach intensywnej terapii. Śmiertelność zakażonych dzieci z grup wysokiego ryzyka (szczególnie wcześniaków) wynosi w krajach rozwiniętych od 3 do 5%. Infekcja wirusem RSV jest bezpośrednią przyczyną kilkuset zgonów rocznie w USA. Szczyt zachorowań występuje między 6 tygodniem a 6 miesiącem życia. U noworodków donoszonych dzięki wysokim poziomom przeciwciał przekazanych przez matkę rzadko dochodzi do zakażenia w ciągu pierwszych trzech tygodni życia. Jeśli w tym okresie dojdzie do infekcji, przebieg choroby jest zazwyczaj łagodniejszy. Niedobór przeciwciał anty-RSV u wcześniaków (związany ze skróconym czasem ciąży) wiąże się ze szczególną podatnością na zakażenia w tej grupie pacjentów. Ryzyko ponownej hospitalizacji z powodu infekcji RSV u wcześniaków może być nawet dziesięciokrotnie większe niż w grupie noworodków donoszonych. W krajach o umiarkowanym klimacie dochodzi najczęściej do zakażenia w okresie jesienno-zimowym oraz wiosną.

Czynniki ryzyka wystąpienia zakażenia

Do czynników ryzyka wystąpienia choroby należą wcześniactwo, dysplazja oskrzelowo-płucna, mukowiscydoza, zaburzenia odporności, nadciśnienie płucne oraz wady serca. Do innych czynników ryzyka zalicza się: rodzeństwo śpiące razem w jednej sypialni, rodzeństwo w wieku szkolnym, dzieci z ciąży mnogiej, ekspozycję na dym tytoniowy oraz brak karmienia piersią. Do zakażenia dochodzi zazwyczaj przez bezpośredni kontakt z zakażoną wydzieliną znajdującą się na rękach,  w spojówce oka lub z nosa, poprzez zakażone przedmioty lub drogą kropelkową. Wirus RSV może przeżyć na powierzchni przedmiotów takich jak np. stół czy poręcze przez wiele godzin.

Przebieg kliniczny

Okres wylęgania wynosi zazwyczaj od 4 do 6 dni. Okres zakaźności – do 3 tygodni – może być dłuższy u niemowląt i osób z upośledzoną odpornością. Zakażenie może przebiegać bezobjawowo a u starszych dzieci ma zazwyczaj łagodny przebieg. Objawy infekcji są często mało specyficzne, może wystąpić nieżyt górnych dróg oddechowych ujawniający się w postaci kataru, kaszlu i stanów podgorączkowych. U części dzieci występują objawy zapalenia ucha środkowego. U około jednej trzeciej młodszych pacjentów zakażonych RSV dochodzi do zapalenia płuc. U dwóch trzecich rozwija zapalenie oskrzelików płucnych (bronchiolitis). Przedwcześnie urodzone noworodki mogą jednakże początkowo prezentować objawy ze strony układu oddechowego o niewielkim nasileniu. Zazwyczaj stwierdza się u nich trudności z karmieniem, niechęć do przyjmowania pokarmu, drażliwość lub senność, bezdechy oraz często świszczący oddech.

Leczenie

Zakażenia RSV leczy się przede wszystkim objawowo. Terapia obejmuje monitorowanie stanu pacjenta, nawadnianie (niekiedy karmienie przez sondę dożołądkową lub karmienie pozajelitowe) oraz tlenoterapię. U niektórych pacjentów z niewydolnością oddechową konieczne jest mechaniczne wspomaganie oddychania. W leczeniu w zależności od stopnia nasilenia objawów stosuje się leki rozszerzające oskrzela, kortykosteroidy oraz rybawirynę jednak ich skuteczność jest ograniczona. Istotna jest izolacja chorego i zachowanie właściwego reżimu sanitarnego w kontaktach z pacjentem.

Profilaktyka

Z powodu ograniczonej skuteczność dostępnych metod terapii oraz braku szczepionki bardzo istotne znaczenie ma profilaktyka zakażeń RSV. Rodzice donoszonych noworodków i niemowląt do 6 miesiąca życia powinni pamiętać o dokładnym myciu rąk oraz unikaniu skupisk ludzkich w sezonie jesienno-zimowym. Jedyną skuteczną metodę profilaktyki u dzieci z grupy wysokiego ryzyka stanowi immunizacja bierna, czyli podanie preparatów zawierających przeciwciała neutralizujące wirusa. Do immunizacji biernej stosuje się hiperimmunizowane globuliny przeciw RSV (RSV-IGIV) oraz humanizowane przeciwciało monoklonalne anty-RSV. Zgodnie z zaleceniami Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP) podanie humanizowanego przeciwciała monoklonalnego anty-RSV należy rozważyć u dzieci urodzonych w 28 tygodniu ciąży lub wcześniej w pierwszym w ich życiu sezonie zachorowań na RSV; u dzieci urodzonych w 28-32 tygodniu ciąży do 6 miesiąca życia a u dzieci urodzonych w 33-35 tygodniu ciąży, jeżeli obecny jest jeden z poniższych czynników ryzyka: obecność niani, rodzeństwo w wieku szkolnym, ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza, wrodzone wady dróg oddechowych lub choroby związane z zaburzeniami napięcia mięśniowego; niemowlęta i dzieci poniżej 2 roku życia z siniczą lub złożoną wrodzoną wadą serca; niemowlęta i dzieci poniżej 2 roku życia leczone z powodu przewlekłej choroby płuc w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia sezonu zakażeń RSV. Aktualnie polskie rekomendacje dotyczące zapobiegania zakażeniom RSV w populacjach pacjentów z grup wysokiego ryzyka zalecają stosowanie humanizowanego przeciwciała monoklonalnego anty-RSV u dzieci z przewlekłą chorobą płuc. Uzyskane wyniki profilaktycznego zastosowania przeciwciał monoklonalnych wskazują jednoznacznie, że powyższa terapia nie tylko zmniejsza częstość zakażeń RSV i łagodzi ich przebieg, ale wiąże się również z obniżeniem ogólnych kosztów leczenia i pielęgnacji. Z powyższych względów opisane postępowanie u dzieci z przewlekłą chorobą płuc jest aktualnie najlepszą metodą profilaktyki zakażeń RSV.

lek. med. Tomasz Szczapa
Katedra Neonatologii
Uniwersytetu Medycznego
w Poznaniu
ul. Polna 33