Rozwój mowy

Mowa nie jest umiejętnością wrodzoną, każde dziecko przyswaja sobie ją od najbliższego otoczenia, a przede wszystkim od matki, drogą naśladownictwa. Wielokrotnie powtarzane przez nią nazwy przedmiotów, znajdujących się w otoczeniu, nazywanie zjawisk, wykonywanych czynności zostawiają słuchowe ślady w mózgu dziecka. Kształtowanie się mowy dziecka ma ścisły związek z jego rozwojem społeczno – emocjonalnym. Częste kontakty werbalne z otoczeniem bogacą słownictwo, uczą prawidłowych zasad gramatycznych, właściwego posługiwania się melodią, akcentem i rytmem wypowiedzi.
Tempo przyswojenia przez dziecko mowy i języka ojczystego jest różne. Pierwsze wyrazy pojawiają się w pierwszym lub drugim roku życia, ale w niektórych przypadkach rozwój ten może być opóźniony. Rozwój mowy trwa kilka lat, ma charakter etapowy i w jego przebiegu wyodrębniają się pewne okresy, w których czas trwania u dziecka normalnie rozwijającego się można określić w przybliżeniu w sposób następujący:

1. Okres przygotowawczy (wstępny lub zerowy). Obejmuje on przedział „wieku” od 3 do 9 miesiąca życia płodowego. W tym czasie u mającego przyjść na świat dziecka wykształcają się narządy mowy i rozpoczyna się ich funkcjonowanie.

2. Okres melodii (0 – 1 roku życia). W tym okresie pojawia się:
– głużenie – u dzieci zdrowych trwa w 2 – 3 miesiącu życia, a u dzieci   upośledzonych w 4 – 13 miesiącu życia.
– gaworzenie – u dzieci w normie – w drugim półroczu życia, a u dzieci upośledzonych – w zależności od poziomu rozwoju psychofizycznego, może ono wystąpić nawet między 6 – 7 rokiem życia, to jest wtedy, kiedy ich rozwój umysłowy odpowiada wiekowi inteligencji w przedziale od 4 – 11 miesiąca.

3. Okres wyrazu (1 -2 rok życia). U dzieci w normie obejmuje drugi rok życia, natomiast u dzieci upośledzonych okres ten przypada na czas 18 miesiąca do 10 roku życia.

4. Okres zdania. U dzieci zdrowych obejmuje trzeci rok życia (tu widać ogromny postęp w rozwoju mowy), a u dzieci upośledzonych okres ten wyraźnie się wydłuża – (4 – 13,5 rok życia). W tym przypadku ważny jest wiek inteligencji, ponieważ wraz z jego wzrostem rośnie zdolność wypowiadania coraz to dłuższych zdań.

Przyczyny opóźnionego rozwoju mowy:
– oddziaływanie wychowawcze środowiska, np.: słabe zainteresowanie się dzieckiem i jego potrzebami;
– pozbawienie dziecka kontaktu z matką;
– nadmiar wzorców językowych, których dziecko nie jest w stanie opanować.
– zaburzenia słuchu;
– upośledzenie umysłowe;
– organiczne uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego (OUN);
– zaburzenia metabolizmu (wadliwa przemiana materii wymiernie blokująca działanie na rozwój komórek nerwowych, istotnych dla procesu rozwoju mowy);
– wady narządów głosowo-artykulacyjnych (rozszczepy podniebienia i warg);
– wady budowy krtani;

– zaburzenia integracji sensorycznej;
– sama czynność mówienia, zależna od precyzyjnych ruchów mięśni oddechowo – głosowo – artykulacyjnych.

U wielu bliźniąt obserwuje się opóźnienie w rozwoju mowy, ale być tak nie musi i często bliźnięta rozwijają się prawidłowo i dość szybko zaczynają mówić.

Opóźnienie rozwoju obserwowane u niektórych bliźniąt dotyczy głównie mowy. Może to być skutkiem specyficznego przebiegu kształcenia się mowy u dzieci z ciąży mnogiej. Zauważono, że kontaktują się one ze sobą za pomocą własnego systemu porozumiewania się, w którym główną rolę odgrywają gesty, mimika, pojedyncze dźwięki, słowa.

System ten, nie zawsze zrozumiały dla otoczenia, wystarcza dzieciom, zastępując prawidłowy kontakt słowny i hamuje rozwój mowy. Opóźnienia te najczęściej wyrównują się w starszym wieku. Rozwój mowy u bliźniąt jednojajowych przebiega bardzo podobnie. Jeśli wychowują się razem, zasób i treść słownictwa bywają niemal identyczne.

Opóźnienie tempa rozwoju psychoruchowego, szczególnie w pierwszym roku życia, należy wiązać z koniecznością wyrównywania, przez dłuższy czas, niedoborów powstałych wskutek “gorszego startu” dzieci przedwcześnie urodzonych, z objawami niedożywienia wewnątrzmacicznego (dystrofia), z niskim ciężarem urodzeniowym i w złym stanie somatycznym. Stwierdzone zaburzenia rozwoju należy zatem wiązać nie z faktem wielopłodowości, ale działaniem na dziecko (na jego układ nerwowy) niekorzystnych czynników w czasie ciąży i porodu. Ciąża mnoga stwarza bowiem liczne zagrożenia. Często w tych przypadkach zdarzają się porody przedwczesne, skomplikowane, co zwiększa liczbę zabiegów położniczych i urazów porodowych.
Pochodzenie dziecka z ciąży mnogiej nie przesądza o wystąpieniu zaburzeń w rozwoju. Losy dziecka i tempo jego rozwoju wyznaczone są przez historię jego życia, czynniki, jakie nań oddziaływały w okresie ciąży i w okresie wczesnego dzieciństwa. Konieczne jest więc rozpatrywanie rozwoju każdego dziecka indywidualnie, mimo że pochodzą z tej samej ciąży i wychowują się w tym samym środowisku. Działanie specyficznych dla każdego dziecka czynników jest źródłem odmienności psychicznej dzieci pochodzących z tej samej ciąży, nawet jeśli są to bliźnięta jednojajowe.

Badania pokazują również, że 12% bliźniąt ma trudności w nauce, zaburzenia mowy, dysgrafię i dysleksję. Tych problemów można w dużym stopniu uniknąć, jeśli rozwój dzieci będzie odpowiednio wspierany, najlepiej już w pierwszych miesiącach ich życia. Wtedy właśnie mózg dziecka ma największe możliwości rozwoju. Zrób więc wszystko, by mimo ogromnego zmęczenia i ciągłego pośpiechu, który wiąże się z opieką nad dwójką niemowląt, znaleźć jednak czas na tulenie maluszków, czytanie i śpiewanie im, zabawy paluszkowe, tańczenie. Oczywiście należy unikać porównywania naszych dzieci z innymi dziećmi, każde dziecko ma własne tempo rozwoju i czasem wystarczy dać mu troszke więcej czasu, a wszystko nadgoni i nas jeszcze zdąży zagadać.

Rozwój mowy dziecka przebiega w stałej kolejności. Czas pojawiania się danych głosek w mowie jest stały, choć między rówieśnikami mogą wystąpić znaczne różnice w rozwoju mowy. Jednak gdy opóźnienie pojawiania się poszczególnych głosek w rozwoju mowy jest dłuższe niż pół roku – 8miesięcy, należy zwrócić się do logopedy.